Για δεκαετίες η Ιαπωνία αποτελούσε ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα χώρας που είχε οικοδομήσει μέρος της μεταπολεμικής της ταυτότητας πάνω στην απόρριψη των πυρηνικών όπλων. Η ιστορική εμπειρία της Hiroshima και του Nagasaki διαμόρφωσε ένα πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο το οποίο, παρά τις διεθνείς ανακατατάξεις, παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτο. Σήμερα, ωστόσο, το Τόκιο φαίνεται να αναζητά τρόπους προσαρμογής σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο γεωστρατηγικό περιβάλλον, χωρίς να προχωρήσει σε μια ανοικτή ανατροπή των θεμελιωδών αρχών του. Σύμφωνα με πληροφορίες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας, η ιαπωνική κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο να ενσωματώσει στη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας ειδική πρόβλεψη που θα επιτρέπει την είσοδο αμερικανικών πυρηνικών όπλων στη χώρα σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης.
Οι τρεις μη πυρηνικές αρχές
Από το 1967 η Ιαπωνία ακολουθεί τις λεγόμενες «τρεις μη πυρηνικές αρχές».
Πρόκειται για μια πολιτική δέσμευση που προβλέπει ότι η χώρα δε θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα, δε θα κατασκευάσει πυρηνικά όπλα, δε θα επιτρέψει τη μόνιμη εγκατάσταση πυρηνικών όπλων στο έδαφός της.
Οι αρχές αυτές απέκτησαν σχεδόν συμβολικό χαρακτήρα για τη μεταπολεμική Ιαπωνία και λειτούργησαν ως σημείο αναφοράς τόσο στην εσωτερική πολιτική όσο και στη διεθνή εικόνα της χώρας.
Η νέα πρόταση δεν καταργεί επισήμως κανέναν από αυτούς τους περιορισμούς.
Αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί τόσο έντονη συζήτηση.
Η εξαίρεση που αλλάζει το νόημα του κανόνα
Η κυβέρνηση δεν συζητά επί του παρόντος την αναθεώρηση των τριών αρχών.
Αντίθετα, εξετάζει την προσθήκη μιας ειδικής εξαίρεσης που θα μπορεί να ενεργοποιείται σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης.
Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό σημαίνει ότι η Ιαπωνία θα μπορούσε να εξακολουθεί να δηλώνει πως παραμένει πιστή στο μεταπολεμικό δόγμα της, επιτρέποντας ταυτόχρονα την προσωρινή είσοδο αμερικανικών πυρηνικών όπλων εάν… η κατάσταση ασφαλείας το απαιτήσει.
Η συζήτηση αυτή αναμένεται να ενταχθεί στο πακέτο αναθεώρησης των εγγράφων εθνικής ασφάλειας που η κυβέρνηση επιθυμεί να ολοκληρώσει έως το τέλος του έτους.
Οι τελικές διατυπώσεις, πάντως, παραμένουν αντικείμενο διαπραγματεύσεων στο εσωτερικό του κυβερνητικού συνασπισμού.
Ένα μυστικό του Ψυχρού Πολέμου
Η συζήτηση δεν ξεκινά από το μηδέν.
Ήδη από το 2010 είχαν ανοίξει δημόσιες συζητήσεις γύρω από πιθανές εξαιρέσεις στις «μη πυρηνικές αρχές».
Μάλιστα, επιτροπή του ιαπωνικού Υπουργείου Εξωτερικών είχε αναγνωρίσει την ύπαρξη μυστικής συμφωνίας της περιόδου του Ψυχρού Πολέμου.
Σύμφωνα με εκείνα τα στοιχεία, πλοία του αμερικανικού πολεμικού ναυτικού που έφεραν πυρηνικά όπλα μπορούσαν να εισέρχονται σε ιαπωνικά λιμάνια χωρίς προηγούμενες διαβουλεύσεις με την ιαπωνική κυβέρνηση.
Η αποκάλυψη είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καθώς ερχόταν σε σύγκρουση με τη δημόσια εικόνα που είχε καλλιεργήσει επί δεκαετίες το Τόκιο γύρω από τη στάση του απέναντι στα πυρηνικά. Η σημερινή συζήτηση επαναφέρει εκείνο το ιστορικό προηγούμενο στο προσκήνιο.
Η Κίνα παρακολουθεί
Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν θεωρείται από τους αναλυτές.
Τα τελευταία χρόνια η Ιαπωνία έχει αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές της δαπάνες, έχει αναθεωρήσει κρίσιμες πτυχές της αμυντικής της στρατηγικής κι έχει ενισχύσει περαιτέρω τη συνεργασία της με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παράλληλα, η άνοδος της Κίνας, οι εντάσεις γύρω από την Ταϊβάν κι η αυξανόμενη στρατιωτική δραστηριότητα στην Ανατολική Ασία έχουν ενισχύσει τις ανησυχίες του Τόκιο για το περιβάλλον ασφαλείας της περιοχής.
Μια τέτοια εξαίρεση θα μπορούσε να εκληφθεί από το Πεκίνο ως ένδειξη ότι η Ιαπωνία επιδιώκει να ενσωματωθεί ακόμη βαθύτερα στην αμερικανική πυρηνική ομπρέλα. Κι αυτό είναι ακριβώς το σημείο όπου το θέμα παύει να αφορά αποκλειστικά το Τόκιο.
Το βάρος της ιστορίας
Οι συζητήσεις για τα πυρηνικά στην Ιαπωνία δεν κρίνονται μόνο με στρατιωτικά ή γεωπολιτικά κριτήρια.
Υπάρχει και το ιστορικό βάρος.
Σε χώρες όπως η Κίνα και η Νότια Κορέα, οποιαδήποτε ενίσχυση των ιαπωνικών αμυντικών δυνατοτήτων παρακολουθείται μέσα από το πρίσμα του 20ού αιώνα και των μνημών που άφησε πίσω του ο ιαπωνικός μιλιταρισμός.
Γι' αυτό και μια φαινομενικά τεχνική αλλαγή στη στρατηγική ασφάλειας του Τόκιο μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη πολιτική σημασία από ό,τι δείχνει με την πρώτη ματιά.
Η μεγάλη εικόνα
Η συζήτηση που εξελίσσεται σήμερα στην Ιαπωνία δεν αφορά μόνο ένα νομικό ή αμυντικό ζήτημα.
Αφορά το κατά πόσο οι μεταπολεμικές βεβαιότητες μπορούν να παραμείνουν αμετάβλητες σε έναν κόσμο που αλλάζει.
Οι τρεις «μη πυρηνικές αρχές» παραμένουν τυπικά στη θέση τους.
Η ίδια η ανάγκη αναζήτησης εξαιρέσεων, όμως, δείχνει ότι η στρατηγική πραγματικότητα της Ανατολικής Ασίας δεν είναι η ίδια με εκείνη που τις γέννησε πριν από δεκαετίες.
Κι αν μέχρι σήμερα το Τόκιο προσπαθούσε να ισορροπεί ανάμεσα στην ιστορική μνήμη και στις απαιτήσεις της εθνικής ασφάλειας, η νέα συζήτηση αποκαλύπτει ότι αυτή η ισορροπία γίνεται ολοένα πιο δύσκολη…
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών